Inhoud caddie

GEO- en Agronomieseminar 2022: "Over speelkwaliteit, water en schimmels"

"Over speelkwaliteit, water en schimmels". Dat was in 2022 het thema van het jaarlijkse GEO- en Agronomieseminar van de NGF. Lees het verslag en bekijk de presentaties.

"Het nieuwe goud”

Gastspreker William Boogaarts (innovatiemanager van De Enk Groen & Golf) besprak onder de noemer “Het nieuwe goud: elke druppel telt” de noodzaak om bewuster om te gaan met beregeningswater. Met goede data, te verkrijgen door metingen, en door bestudering van die data kun je verantwoord tot minder watergebruik komen. De grasmat heeft water nodig, maar hoeveel? Dat verschilt per golfbaan want het verschilt per grondsoort en type green. Op sommige greens is een vochtpercentage van 12 tot 16% vereist, maar op andere greens kan dat meer of minder zijn. Om daarachter te komen is het van belang om metingen te doen met een vochtmeter en vangbakjes. Wat is het vochtpercentage na beregening, wordt het water goed verdeeld over de green, wat is het percentage na een stortbui? “Een golfbaan onderhouden zonder vochtmeter, dat kan niet meer”, aldus Boogaarts. En in zijn ogen is een weerstation een volgende stap. “Elke golfbaan behoort er een te hebben.” Boogaarts wees op handige tools en apps die tegenwoordig bestaan: instrumenten die data automatisch opslaan en overzichten maken.
De innovatiemanager gaf ook andere aanbevelingen. Met de hand beregenen is in zijn ogen altijd beter en dat geldt des te meer voor flink geonduleerde greens. Ook een regelmatige check van de beregeningsinstallatie, de vervanging van nozzles in sproeiers of het nauwkeurig afstellen van draaihoeken leidt tot waterbesparing én een gewenst vochtpercentage. Boogaarts sloot zijn presentatie af met het advies om het Sterf-handboek “Irrigation of Turf on Golf Courses” te bestuderen.

Presentatie William Boogaarts (innovatiemanager van De Enk Groen & Golf) - Het nieuwe goud: elke druppel telt

Waterbassins op De Texelse

Iwan Groothuis (directeur Vakantiepark De Krim en Golfbaan de Texelse) besprak de grootschalige renovatie van De Texelse. De uitbreiding en renovatie van deze baan ging gepaard met de aanleg van waterpartijen (het zand dat hierbij vrijkwam, kon gebruikt worden voor de holes). Tegelijk zijn er, ten behoeve van de beregening van de golfbaan, foliebassins aangelegd waar water wordt opgeslagen - want op Texel geldt jaarrond een verbod op het onttrekken van grondwater.
De Texelse beschikt nu over twee grote bassins. Regenwater dat op het golfterrein en bij vakantiehuizen valt, wordt ernaartoe gevoerd en opgeslagen. Op de bassins drijven pontons met zonnepanelen. Die hebben als extra voordeel dat er minder water verdampt. De bassins zijn omdijkt en weggewerkt in het landschap, waardoor ze voor golfers en anderen niet te zien zijn.
“De bassins zijn een goede oplossing voor de beregening van onze golfbaan,” zei Groothuis, “en ik denk dat het voor veel andere golfbanen ook een oplossing kan zijn.” De wateropslagplaatsen op Golfbaan de Texelse zijn tot stand gekomen in samenwerking met het waterschap en andere organisaties en de investering is voor een groot deel gesubsidieerd. “Iedereen bemoeide zich ermee,” aldus Groothuis over het vergunningentraject, “maar ons concept werd ook door iedereen omarmd.” Groothuis wees ook op innovaties op Texel zoals wateropslag onder de grond: “Texel is innovatief bezig, maar dat moet ook omdat het eiland volledig afhankelijk is van neerslag!”

Presentatie Iwan Groothuis (directeur Vakantiepark De Krim en Golfbaan de Texelse) - De grootschalige renovatie van Golfbaan De Texelse

Oplossingen voor watervraagstukken

De laatste spreker over het thema ‘droogte’ was Jouke Velstra, directeur en adviseur waterinnovaties bij Acacia Water. Dit bedrijf richt zich op duurzame en praktische oplossingen voor watervraagstukken wereldwijd. Velstra besprak de wateruitdagingen die Nederlandse golfbanen te wachten staan en besprak praktische oplossingen en best practices op het gebied van waterkwantiteit en -kwaliteit. In het zuiden - ‘hoog Nederland’, gelegen op zandgronden - is de stand van het grondwaterpeil zorgelijk. In ‘laag Nederland’ is verzilting een probleem. Laag Nederland is voor een groot deel afhankelijk van wateraanvoer in de Rijn. Die aanvoer neemt in de toekomst mogelijk af en dan zal er een nieuw probleem ontstaan. Er valt in Nederland meer dan genoeg regenwater, maar het watersysteem is ingericht op snelle afvoer. Nu is het juist in ons belang om water vast te houden; het is dus noodzakelijk dat het afvoersysteem aangepast wordt. De waterschappen zijn hiermee bezig, maar tegelijk moeten 'gebruikers' stappen zetten. Golfbanen moeten net als waterschappen oplossingen vinden voor het vasthouden van water dat niet infiltreert. Het ‘neerslagoverschot’ (neerval die niet de grond ingaat) moet op slimme en duurzame wijze opgevangen en opgeslagen worden; zeker niet het gehele neerslagoverschot maar wel een deel.
Op dit gebied zijn er volgens Velstra steeds meer duurzame oplossingen die goed werken. Bijvoorbeeld foliebassins (zoals op De Texelse), maar die hebben als nadeel dat ze veel ruimte innemen. Een andere, meer innovatieve oplossing is wateropslag onder de grond, hetzij afgesloten reservoirs hetzij 'zoetwaterbellen' in de ondergrond. “Er is altijd wel een oplossing,” aldus Velstra, “maar het zal voor elke golfbaan maatwerk zijn. En in sommige gevallen, bijvoorbeeld bij bepaalde vormen van ondergrondse waterberging, is er nog geen vergunningentraject voor de innovaties. Wij zijn hierover in gesprek met waterschappen.”
Ook op het gebied van besparing bij beregening zijn er steeds meer oplossingen die ervoor zorgen dat er meer water bij de plant komt en dat verdamping voorkomen wordt. Velstra besprak onder meer ondergrondse ‘dripirrigatie’ via druppelslangen, ‘fertigatie’ (gecombineerde bemesting en irrigatie) en ‘subirrigatie’ (omgekeerde drainage).

Presentatie Jouke Velstra (directeur en senior specialist watersystemen en watervoorziening bij Acacia Water) - Over toekomstbestendige waterbeschikbaarheid

De stand van zaken rondom IPM/pesticidevrij beheer

Zoals gebruikelijk in het jaarlijkse GEO- en Agronomieseminar praatte Niels Dokkuma (NGF Teammanager Duurzaam beheer/Agronoom) de toehoorders bij over de wetgeving rondom het gebruik van pesticiden op golfbanen. Voor banen die pesticiden gebruiken is IPM (Integrated Pest Management) de wettelijk verplichte methodiek om het pesticidegebruik drastisch af te bouwen. Gebruik van pesticiden is verboden tenzij IPM is toegepast en tenzij het strikt noodzakelijk is en alleen in uitzonderlijke gevallen. Het gebruiksverbod is weliswaar in een uitspraak van het gerechtshof Den Haag ontbindend verklaard, maar er komt naar verwachting eind september een nieuwe juridische grondslag voor het verbod. De Golfalliantie blijft nadrukkelijk adviseren om in te zetten op pesticidevrij beheer met behoud van speelkwaliteit . “Blijf werken volgens de uitzonderingentabel”, aldus Dokkuma. De uitzonderingentabel (te vinden op ngf.nl) zal in 2023 overigens kleine aanpassingen ondergaan; golfbaanbeheerders zullen hierover bericht worden.
Om banen te begeleiden bij pesticidevrij beheer is IPM sinds 2020 geïntegreerd in OnCourse Nederland, de portal voor GEO-certificering. Via OnCourse is het gemakkelijker om IPM toe te passen, omdat je op een gebruikersvriendelijke manier door alle stappen wordt geleid. De Golfalliantie doet een beroep op alle gofbanen om hun IPM-aanpak en -data in OnCourse in te voeren. Hoe meer nationale data er beschikbaar zijn, hoe beter de Golfalliantie de belangen van golf kan behartigen.
In zijn presentatie noemde Dokkuma Bernardus, de gastbaan van het Dutch Open, exemplarisch voor de transitie die golf doormaakt. Bij de aanleg van deze in 2018 geopende baan was het doel om alle voorwaarden te creëren voor pesticidevrij beheer. Bernardus biedt nu op duurzame wijze de speelkwaliteit die vereist is voor een topgolfevenement als het Dutch Open. De Rosendaelsche Golfclub is een voorbeeld van een oudere baan die vroeg aan de gang is gegaan met duurzaam beheer en topcondities creëert. De Rosendaelsche is in juli voor de tweede maal de gastbaan van het Big Green Egg Open.

Presentatie Niels Dokkuma (NGF Teammanager Duurzaam beheer/Agronoom) - Inleiding van het seminar "Over speelkwaliteit, water en schimmels"

Presentatie Niels Dokkuma (NGF) - De stand van zaken rondom IPM/pesticidevrij beheer

Praktijkonderzoek naar greenschimmels

Arthur Wolleswinkel gaf een toelichting op het meerjarig praktijkonderzoek naar schimmelziekten dat in maart 2022 is begonnen. Bij dit onderzoek in opdracht van de NGF wordt nauw samengewerkt met de NGA en DGBeheer. Wolleswinkel, die samen met Casper Paulussen en Gerard van ’t Klooster het projectteam vormt, legde uit dat het onderzoek is gericht op de meest voorkomende greenschimmels: dollarspot en sneeuwschimmel. Om zoveel mogelijk kennis te vergaren wordt het praktijkonderzoek gedaan op 12 golfbanen in verschillende landschappen (polder, duin, park, bos).
Wolleswinkel ging in op de ‘triggers’ van de schimmels en besprak ook een aantal best practices om ze te voorkomen. Er is internationaal al heel veel onderzoek gedaan naar de twee schimmels. Dit nieuwe onderzoek is echter anders; aan de hand van de praktijk op verschillende soorten banen wordt getoetst of de theorie in de ‘boeken’ klopt. De doelstelling is om meer kennis te vergaren over de praktische implementatie van de IPM-systematiek voor de golfsector in Nederland en om met behulp van best practices schimmelvorming te voorkomen. De onderzoekers verwoorden het als volgt: “De resultante is het realiseren van een afname van de schade veroorzaakt door de schimmels dollarspot en sneeuwschimmel op greens in Nederland met een significant gereduceerd gebruik van chemische gewasbescherming uitgaande van de resultaten van praktijkonderzoek bij een aantal Nederlandse golfbanen.” De kennis die vergaard wordt zal de komende jaren met alle golfbanen gedeeld worden, via publicaties en in bijeenkomsten van de Golfalliantie.

Presentatie Arthur Wolleswinkel (grasonderzoeker) - Praktijkonderzoek naar schimmels op greens

Precisiebemesting en sober duurzaam golfbaanbeheer

Stefan Nilsson, een agronoom van de Zweedse Golf Federatie die onlangs een werkbezoek aan Nederland bracht, vertelde in een videopresentatie onder meer over een update van het Sterf-handboek over precisiebemesting. Sterf is de Scandinavian Turfgrass and Environment Research Foundation. De nieuwe editie van het boek bevat onder meer de conclusies van een onderzoek naar duurzamere bemesting van greens.
Nilsson sprak over het belang van een goede balans tussen lucht, water en grond in de bodem. Hij benadrukte dat een tekort aan voedingsstoffen zeldzaam is; leveranciers van meststoffen adviseren in zijn ervaring altijd veel meer dan noodzakelijk is. De bodem moet volgens de Sterf-onderzoekers alleen ‘input’ krijgen als uit metingen en data blijkt dat het noodzakelijk is. Nilsson benadrukte het belang van ‘sustainable basic greenkeeping’ (sober, duurzaam beheer): “Werk met de natuur mee en niet ertegenin. Wat betreft bemesting: doe het op het juiste moment en gebruik kleine hoeveelheden.” Hoeveel? Dat verschilt per grondsoort. Nilsson besprak een aantal aanbevelingen op basis van het onderzoek door Sterf. Extra kaliumbemesting in de herfst? Niet doen. Uit onderzoek blijkt dat het sneeuwschimmel in de hand kan werken. Extra fosfaat in de lente? Niet doen. Voedingsadditieven? “Daar moet onze focus niet liggen”, zei Nilsson. “We moeten ons richten op het creëren van voorwaarden voor goede groei, we moeten ons niet richten op producten.”
Aansluitend aan de presentatie van de Zweedse agronoom Nilsson noemde Niels Dokkuma Golfbaan Bentwoud als een voorbeeld. Hoofdgreenkeeper Kees IJsselstein boekt hier met minimale bemesting buitengewoon goede resultaten. Deze golfbaan uit 2012 wordt druk bespeeld, maar door de goede aanleg van de baan en door goed duurzaam beheer en precisiebemesting heeft Bentwoud nog steeds een uitstekend percentage roodzwenk op de greens.

Kijk hier naar de videopresentatie van Stefan Nilsson: Sustainable basic greenkeeping & precision fertilisation.

Het Sterf-handboek 'Precision fertilisation'.

Save the date

Op 13 september wordt in Zeist het Nationaal Golf & Groen symposium van 2022 gehouden. Zet het vast in je agenda!