Inhoud caddie

Verslag workshop Biodiversiteit en golfsport combineren

Op 22 november 2022 organiseerde de afdeling Duurzaam beheer van de NGF een workshop op de Drentse Golfclub De Gelpenberg onder de titel Biodiversiteit en golfsport combineren. Lees het verslag en bekijk de presentaties.

De bijeenkomst op De Gelpenberg was de eerste van een serie regionale workshops in het najaar van 2022 onder leiding van Louise Bienfait, ecoloog en adviseur Duurzaam beheer bij de NGF. In de workshops (op 22 november, 8 en 13 december) delen Louise en deskundige gastsprekers kennis, tips en best practices rondom het thema biodiversiteitsontwikkeling.

Presentaties

Hieronder volgt een verslag van de workshop op 22 november 2022.

What’s in it for me?

De workshop begon met een inleiding van Louise Bienfait die in september in dienst is getreden als adviseur duurzaam beheer bij de NGF met een focus op GEO-(her)certificering en ontwikkeling van biodiversiteit. Louise lichtte toe hoe de biodiversiteit wereldwijd onder druk staat en hoe golfbanen een rol kunnen spelen bij de oplossing van dit probleem. Ze legde vervolgens uit waarom het voor elke golfbaan loont om ecologische maatregelen te nemen die de natuur beschermen, herstellen en verrijken.

  • Golfbanen beslaan grote gebieden (alle Nederlandse banen beslaan 10.765 hectare) en er is veel ruimte voor natuur. Daarom kan elke golfbaan met duurzaam en ecologisch beheer een bijdrage leveren aan de oplossing voor het internationale probleem dat de verscheidenheid aan levende organismen afneemt. Door relatief eenvoudige maatregelen van de club kan de natuurwaarde van een golfbaan snel toenemen en daar heeft de regio ook baat bij. Door de biodiversiteit te monitoren, beschik je over harde cijfers waarmee je aan de gemeente en andere stakeholders kunt laten zien wat het maatschappelijke nut van de golfbaan is. Hiermee creëert je golfclub goodwill. De natuurwaarde van je golfbaan voor de omgeving versterkt het bestaansrecht van de baan.
  • Met duurzaam en ecologisch beheer creëer je de voorwaarden die nodig zijn om zonder pesticidegebruik in elk seizoen van het jaar een goede speelkwaliteit te realiseren.
  • Golf is een sport in de natuur. Hoe mooier de natuur, hoe groter de natuurbeleving. Een grotere natuurbeleving vergroot de aantrekkingskracht van je golfbaan.

Waar moet een golfclub beginnen? Welke stappen moet je doorlopen? Louise lichtte toe welke weg een golfclub het beste kan behandelen. Het begint met de samenstelling van een team en een nulmeting zodat je weet wat er nu op de golfbaan groeit en leeft. Met behulp van een ecoloog kan vervolgens bepaald worden welke mogelijkheden er zijn om de natuurwaarde van je locatie te versterken. En op basis van deskundig advies kan een goed plan met concrete doelen gemaakt worden. Een van de belangrijkste vervolgstappen is monitoring; wat zijn de effecten van de stappen die je golfbaan neemt op het gebied van natuurversterking?

“Elke golfbaan is anders, maar elke baan heeft potentie om de biodiversiteit te versterken"

Louise haalde Golfbaan Het Woold als voorbeeld aan. Deze baan is in 2011 aangelegd in akkergebied. Uit monitoring is gebleken dat het aantal plantensoorten in tien jaar tijd is gestegen van 30 tot 350 en het aantal vogelsoorten van 70 tot 150. Maar ook langer gevestigde golfbanen kunnen volgens Louise enorme vooruitgang boeken: “Elke golfbaan is anders, maar elke baan heeft potentie om de biodiversiteit te versterken. De winst is extra groot als er ingezet wordt op een verbinding met natuur naast en in de omgeving van de golfbaan.

Alle stappen zijn te vinden in het artikel Biodiversiteit op de golfbaan: een 9-stappenplan. Daarnaast onderstreept Louise dat het programma OnCourse Nederland praktische hulp biedt. OnCourse, de gratis toegankelijke portal voor GEO-certificering, leidt een golfclub onder meer door het proces dat leidt tot een sterkere en rijkere biodiversiteit.

Bekijk de presentatie van Louise Bienfait (22 november 2022)

De waarde van golfbanen voor de maatschappij

Gastspreker Vincent Pompe, docent aan de Hogeschool Van Hall Larenstein, schetste de belangrijkste uitdagingen uit waarmee de wereld op dit moment te maken heeft: klimaatverandering, energie- en watertekorten en de wereldwijde afname van de biodiversiteit. Hij stelde de toehoorders de vraag of golfbanen onderdeel van deze problemen zijn of onderdeel van de oplossingen. Zijn antwoord: golfbanen kunnen een waardevolle rol spelen in het beheersen van de klimaat- en biodiversiteitscrisis; dat gebeurt ook al, maar het kan nog beter en het kan ook nog beter verteld worden.

Golfbanen zijn immers veel meer dan een plaats waar gegolfd wordt. Een golfbaan is voor een deel natuur en de natuur heeft allerlei waarden. De verschillende waarden die de natuur ons levert, worden uitgedrukt met de term ‘ecoysteemdiensten’. Voorbeelden van ecosysteemdiensten op golfbanen? Bomen op een golfbaan bieden niet alleen leefruimte aan planten en dieren, maar produceren ook hout, filteren de lucht, zuiveren het water en leggen koolstof vast. Een ander voorbeeld van een ecosysteemdienst die veel golfbanen kunnen leveren is waterberging, met als doel dat wateroverlast in extreem natte tijden beheersbaar is en dat er in extreem droge periodes water beschikbaar is. “We weten allemaal dat circulair waterbeheer steeds belangrijker wordt”, aldus de gastspreker.

"De waarde die golfbanen voor de maatschappij hebben is niet goed bekend, dus vertel je verhaal"

Volgens Vincent Pompe is het allereerst zaak om te herkennen dat golfbanen als leverancier van ecosysteemdiensten een grote kracht hebben. “Je gaat dan anders naar je golfbaan kijken,” aldus Vincent, “je ontdekt dat je baan ook grote waarde heeft voor mensen die niet gebruik maken van het terrein.” Een volgende stap is het inventariseren van de ecosysteemdiensten die je golfbaan levert. Want ecosysteemdiensten zijn te kwantificeren en kunnen verzilverd worden, soms in monetair kapitaal (geld) maar vooral in sociaal kapitaal (relaties). Door te communiceren over de ecosysteemdiensten die je baan in huis heeft en met zorg beheert, wordt het duurzame imago van je club versterkt. Dit kan essentieel zijn in de opbouw van goede relaties met lokale overheden en stakeholders, wat direct of indirect voordeel kan opleveren voor de baan (bijvoorbeeld de aanwas van nieuwe (jonge) natuurbewuste leden of goodwill bij onderhandelingen over de pacht of bij de aanvraag van een vergunning).

Als onderdeel van een door de NGF ondersteund onderzoek hebben studenten van de Hogeschool Van Hall Larenstein zich verdiept in de ecosysteemdiensten op de banen van Golfclub Zwolle, Leeuwarder Golfclub De Groene Ster en Golfclub Almeerderhout (zie ook de Story Map Golfbanen en Bioconnectiviteit). Hierbij was er speciale aandacht voor de ecologische connectiviteit, de verbinding van de natuur op een golfbaan met gebieden daaromheen. “Als golfclubs een verbinding hebben – of tot stand kunnen brengen – tussen ecotopen op de golfbaan en ecotopen in de omgeving van de baan, dan is dat zeer waardevol voor de biodiversiteit. Als je de ecosysteemdiensten die je golfbaan levert wil verbeteren, moet je vooral focussen op connectiviteit.” De gastspreker wees hierbij op het Natuurnetwerk Nederland, een initiatief waarmee de overheid wil bereiken dat natuurgebieden beter met elkaar en met agrarisch gebied verbonden worden.

In zijn uitleg hoe golfclubs kunnen bijdragen aan klimaatbeheersing en biodiversiteitsontwikkeling benadrukte Vincent Pompe het belang van meten, monitoren, investeren en communiceren. “De waarde die golfbanen voor de maatschappij hebben is niet goed bekend, dus vertel je verhaal. Voor geloofwaardigheid moet dat verhaal wel evidence-based zijn, dus meet en monitor. In sommige gevallen zul je misschien investeringen moeten doen maar die leveren veel op. Je doet dit voor het maatschappelijk belang, om goodwill te winnen en voor een goede toekomst van onze kleinkinderen.”

Bekijk de presentatie van Vincent Pompe: Het verwaarden van ecosysteemdiensten die je golfbaan oplevert (22 november 2022)

Natuurvriendelijk en -gericht golfbaanbeheer

De tweede gastspreker van de dag was Janneke Vedder, projectleider biodiversiteit bij het adviesbureau ATKB. Zij had complimenten voor wat golfbanen doen om natuur te beschermen en te versterken. “Ik was en ben geen golfer maar kom wel geregeld op golfbanen voor ecologische adviezen en ik sta versteld van wat er allemaal al gebeurt op het gebied van biodiversiteit.” In haar presentatie gaf Janneke adviezen omtrent vijf deelgebieden die veel impact hebben op de biodiversiteit op een golfbaan.

  1. Biodiversiteitsscan
  2. Natuurvriendelijke oevers
  3. Beheer van bloemrijk grasland
  4. Mantel- en zoomvegetaties
  5. Natuurvriendelijk bosbeheer.

1 Bij een biodiversiteitsscan wordt niet alleen de verscheidenheid aan leven op de golfbaan gemeten maar ook de flora en fauna in de omgeving van de baan. Op basis van zo’n scan worden aanbevelingen gedaan. In navolging van Louise en Vincent benadrukte Janneke dat je met connectiviteit (verbinding tussen de baan en gebieden in de omgeving) grote stappen kunt maken op het gebied van biodiversiteit.

2 Natuurvriendelijke oevers zijn oevers waarbij de overgang van land naar water heel geleidelijk is, in tegenstelling tot de oevers van een sloot. Met flauwe oevers worden natuurwaarden aanzienlijk verhoogd.

3 Bloemrijk grasland creëren, een vegetatie met meerjarige bloemen en grassen, is een aanbeveling voor roughgebieden en open plaatsen die niet in spel zijn. Het creëren en beheren van bloemrijk grasland kent echter veel do’s and don’ts. Janneke lichtte die toe in haar presentatie.

4 Waar mogelijk is een mantel- en zoomvegetatie – een geleidelijke overgang van grasland, naar struiken en kleinere bomen naar grotere bomen – te verkiezen boven een harde overgang van gras naar bomen. Het bevordert ook een balans waarbij er natuurlijke vijanden zijn voor plagen zoals de eikenprocessierups.

5 Natuurvriendelijk bosbeheer behelst onder meer een goede gelaagdheid, variatie en het bevorderen van successie. Daarnaast is het belangrijk om erbij stil te staan dat dood hout doet leven. Als een dode boom geen gevaar oplevert, verdient het aanbeveling om hem te laten staan of om te trekken en op de grond te laten liggen. Als er flink gedund moet worden, dan is de aanbeveling om paarden te gebruiken. Zwaar materieel zorgt voor een niet gewenste bodemverdichting.

Janneke meent dat golfbanen er goed aan doen om altijd een ecologische adviesbureau te raadplegen zodat maatregelen op het gebied van biodiversiteit zo veel en zo snel mogelijk impact hebben. Ook is het aan te bevelen om met regionale stichtingen voor landschapsbeheer in gesprek te treden. Deze organisaties zijn op de hoogte van subsidies waarvoor golfbanen in aanmerking kunnen komen.

Bekijk de presentatie van Janneke Vedder: Natuurvriendelijk en -gericht golfbaanbeheer (22 november 2022)

Excursie

De workshop op De Gelpenberg eindigde met een excursie door de baan onder leiding van hoofdgreenkeeper Stefan Ottens. Hij leidde de deelnemers langs kenmerkende onderdelen van de baan in de Drentse plaats Aalden uit 1972: heidevelden, jeneverbesstruiken en zandverstuivingen. De jeneverbes doet het goed op zandachtige (heide)gronden. Hoofdgreenkeeper Stefan legde uit hoe sommige oude jeneverbesstruiken op De Gelpenberg beheerd worden. Door ouderdom zijn de takken niet meer zo sterk, waardoor ze bij sneeuwval of zware regen scheuren en op de grond komen te liggen. De greenkeepers laten de takken bewust op de grond liggen en markeren de struik als grond in bewerking die niet betreden mag worden (foto onder). Zo wordt gestimuleerd dat de takken gaan wortelen, want de jeneverbes kan zich ook op deze manier voortplanten. Op deze wijze kunnen grote en gezonde bossages in stand gehouden worden. Een van de zandverstuivingen omringd door heide is door de architect van de oudste holes (Frank Pennink) als obstakel geïntegreerd in het ontwerp (op de huidige hole 18). Een prachtig voorbeeld van golf in de natuur.

jeneverbes struik op golfbaan de gelpenberg